كرده است ، همانند خبر از دعاى حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله براى طلب باران در مسير جنگ تبوك و خبر از شيوع نفاق در زمان آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله . 5 . شرحبيل بن سعد شامى ( م 123 ه ) . 6 . عبد الله بن ابى بكر بن حزم قاضى ( م 135 ه ) كه عمر بن عبد العزيز از او درخواست كرد تا احاديثى را كه مىداند ، بنويسد و آنها را بين مردم منتشر كند . 7 . موسى بن عقبه ( م 141 ه . ق ) . 8 . معمر بن راشد ( م 150 ه . ق ) . 9 . محمد بن اسحاق بن يسار مدنى ، و بنا به قولى : بشّار بن خيار و معروف به ابن اسحاق كه از اسيران جنگى در عين تمر عراق بوده است ( م 153 ه ) . وى در اصل ايرانى بوده و در زمان صادقين عليهم السّلام مىزيسته است و از امام باقر عليه السّلام بدون واسطه روايت كرده است . 10 . زياد بن عبد الملك بكّايى كوفى عامرى ( م 183 ه ) . 11 . راويهء ابن اسحاق به نام : محمد بن عمر بن واقد معروف به واقدى ، صاحب كتاب مغازى ( م 207 ه ) . - راويهء ابن زياد بكّايى از ابن اسحاق به نام « عبد الملك بن هشام حميرى يمنى بصرى ( م 218 ه ) كه سيرهء ابن هشام منتسب به او است ، زيرا او سيرهء ابن اسحاق را با رعايت امانت كم و زياد كرده است ، بدين صورت كه خبرهاى افزوده را جداگانه نوشته و با اصل كتاب مخلوط نكرده است . اما با كمال تأسف بايد گفت كه از ميان تمام آثار اين مورخان جز سيرهء ابن اسحاق به روايت ابن هشام از بكايى و كتاب مغازى واقدى و كتاب طبقات ابن سعد كه شاگرد واقدى بوده است و رواياتى پراكنده در كتاب‌هاى ديگر ، چيزى براى ما نمانده است . ( 1 ) مورخان صدر اسلام علاوه بر سيره‌نويسان افرادى ظاهر شدند كه به نقل سيرهء پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله اكتفا نكردند ؛ بلكه اخبار جاهليت قبل از اسلام را هم جمع‌آورى نموده و سپس اخبار خلفاى بعد از اسلام يا بعضى از خلفا يا تنها اخبار مربوط به ائمه اهل بيت را بدان افزودند و از جملهء مورخان به معناى عام شدند كه بعضى از آنها عبارتند از :